Η πορεία προς την αλλαγή
Η αλλαγή αποτελεί τον βασικό στόχο της ψυχοθεραπείας. Δεν αφορά όμως μόνο τη μείωση των συμπτωμάτων, αλλά μια βαθύτερη μετακίνηση στον τρόπο με τον οποίο το άτομο αντιλαμβάνεται τον εαυτό του και τις σχέσεις του.
Πολλές φορές, προκειμένου να προσαρμοστούμε στις ανάγκες του περιβάλλοντός μας, δημιουργούμε πλευρές του εαυτού μας που ανταποκρίνονται περισσότερο σε αυτό που πιστεύουμε ότι οι άλλοι περιμένουν από εμάς. Ο Winnicott περιέγραψε αυτή τη διαδικασία μέσα από την έννοια του «ψευδούς εαυτού»: μιας προσαρμοσμένης πλευράς του εαυτού που δημιουργείται όταν το άτομο χρειάζεται να προστατεύσει τη σχέση του με τους σημαντικούς άλλους. Ο ψευδής εαυτός δεν αποτελεί μια λανθασμένη ή προβληματική πλευρά του ανθρώπου. Αντίθετα, είναι ένας τρόπος προσαρμογής που αναπτύχθηκε μέσα στις πρώιμες σχέσεις, όταν το άτομο χρειάστηκε να ανταποκριθεί στις ανάγκες και τις προσδοκίες του περιβάλλοντός του, προκειμένου να διατηρήσει την αίσθηση ασφάλειας και αποδοχής. Ωστόσο, όταν αυτός ο τρόπος λειτουργίας παραμένει κυρίαρχος στην ενήλικη ζωή, μπορεί να δημιουργήσει την αίσθηση ότι το άτομο απομακρύνεται από τις δικές του ανάγκες και επιθυμίες.
Η πορεία προς την αλλαγή συχνά είναι επίπονη, γιατί καλούμαστε να επανεξετάσουμε τρόπους ύπαρξης που έχουν συνδεθεί βαθιά με την ταυτότητά μας. Η αμφισβήτηση παλιών πεποιθήσεων και η επαφή με πλευρές του εαυτού μας που παρέμεναν αποκλεισμένες μπορεί να προκαλέσουν φόβο και αντίσταση. Η αντίσταση, όπως και οι αμυντικοί μηχανισμοί, δεν αποτελούν εμπόδια στη θεραπευτική διαδικασία, αλλά τρόπους με τους οποίους ο ψυχισμός προσπάθησε κάποτε να προστατευτεί απέναντι στον ψυχικό πόνο. Στη θεραπευτική διαδικασία, ο άνθρωπος καλείται να κατανοήσει αυτούς τους τρόπους λειτουργίας και να αναγνωρίσει αν εξακολουθούν να τον βοηθούν ή αν πλέον περιορίζουν τη δυνατότητά του να ανταποκρίνεται στις ανάγκες της ζωής του.
Αξίζει να αναφερθεί ότι η δυνατότητα αλλαγής στο ψυχοθεραπευτικό πλαίσιο συνδέεται και με τη νευροπλαστικότητα, δηλαδή την ικανότητα του εγκεφάλου να αναδιοργανώνεται μέσα από νέες εμπειρίες. Μέσα από τη σταθερή θεραπευτική σχέση και την επεξεργασία των δύσκολων βιωμάτων, ο άνθρωπος μπορεί σταδιακά να δημιουργήσει νέους τρόπους σκέψης, συναισθηματικής ανταπόκρισης και σχέσης με τον εαυτό του και τους άλλους. Η ψυχοθεραπεία δεν αλλάζει το παρελθόν, αλλά μπορεί να αλλάξει τον τρόπο με τον οποίο το παρελθόν συνεχίζει να υπάρχει μέσα μας.